ДУШАНБЕ, 14.11.2026 /АМИТ «Ховар»/. Кам давлатҳои андозаи ҳамгун вуҷуд доранд, ки пешниҳодҳои онҳо ба монанди пешниҳодҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бобҳои зиёди рӯзномаи Созмони Милали Муттаҳидро ташаккул дода бошанд. Давоми чоряк асри охир ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чордаҳ қатъномаи Маҷмаи Умумиро оид ба об, иқлим ва криосфера ба вуҷуд оварданд ва акнун ба идоракунии зеҳни сунъӣ густариш ёфтанд. Ин собиқаи роҳбарии байналмилалист, ки сазовори баёни пурра мебошад.
–Рӯзномаи об раванди ҷаҳониест, ки дар Душанбе оғоз ёфт. Он моҳи октябри соли 1999 оғоз гардид, вақте ки Президенти Тоҷикистон аз минбари иҷлосияи 54-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид эълони соли 2003 ҳамчун Соли байналмилалии оби тозаро пешниҳод намуданд. Маҷма қатъномаро қабул кард ва моҳҳои август-сентябри соли 2003 Душанбе Форуми байналмилалии оби тозаро мизбонӣ намуд. Нахустин ҳолат аз бисёр ҳолатҳое, ки пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаҳонро оид ба масъалаҳои об ҷамъ меоварад.
Ташаббус дар ҳамин ҷо анҷом наёфт. Моҳи декабри соли 2003, пас аз Эъломияи Душанбе, Маҷмаи Умумӣ солҳои 2005-2015-ро Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт» эълон намуд ва ба рӯзномаи ҷаҳонии об чаҳорчӯби даҳсоларо амали ҳамоҳанг бахшид. Соли 2013 маҷма Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи обро эълон кард. Моҳи декабри соли 2016 он солҳои 2018-2028-ро Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» эълон намуда, масъалаи обро дар Рӯзномаи 2030 ва дар ҳар се самти рушди устувор мустаҳкам сохт.
Ҷумҳурии Тоҷикистон Конфронси Созмони Милали Муттаҳид (2023) оид ба обро ҳамроҳи Подшоҳии Нидерландия мизбонӣ кард, Конфронси Созмони Милали Муттаҳиди соли 2028 оид ба обро мизбонӣ хоҳад намуд ва соли 2026 Конфронси чоруми Душанбе оид ба Даҳсолаи амал дар соҳаи обро баргузор менамояд.
Пешвои миллат аз нахустин роҳбарони ҷаҳон буданд, ки сарнавишти пиряхҳои сайёраро дар назди ҷомеаи ҷаҳонӣ гузоштанд — ҳанӯз соли 2009 таъсиси Фонди байналмилалии ҳифзи пиряхҳоро пешниҳод намуданд.
Ин дурандешӣ тасдиқи худро ёфт. Бо ташаббуси Тоҷикистон Маҷмаи Умумӣ соли 2025-ро Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон намуд ва солҳои 2025-2034-ро Даҳсолаи амал оид ба илмҳои криосферӣ муайян кард. Душанбе нахустин Конфронси байналмилалиро оид ба ҳифзи пиряхҳо мизбонӣ намуда, таваҷҷуҳи ҷаҳониро ба обшавии босуръати захираҳои ях ҷалб сохт, ки миллиардҳо нафар дар ниҳоят барои об ба онҳо вобастаанд. Барои мамлакати кӯҳие, ки ҳиссаи назарраси захираҳои пиряхии Осиёи Марказиро дорад, ин ҳам нигаронии миллӣ ва ҳам хизмат ба ҷаҳон буд.
Анъана ба соҳаҳои нав густариш ёфта, моҳи декабри соли 2025 Маҷмаи Умумӣ бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2027-ро Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ эълон намуд. Ташаббусе, ки ба таҳкими дониши шаҳрвандон дар бораи ҳуқуқҳояшон ва ҳамин тариқ ба асосҳои ҷомеаҳои одилона ва хубидорашаванда дар ҳама ҷо равона гардидааст.
Густариши охирини ин собиқа ба технологияи муайянкунандаи асри ҷорӣ дахл дорад.
Дар иҷлосияи 79-уми Маҷмаи Умумӣ моҳи сентябри соли 2024 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳкими ҳамкории минтақавиро дар соҳаи зеҳни сунъӣ пешниҳод намуданд. 25 июли соли 2025 Маҷмаи Умумӣ бо иттифоқи оро Қатъномаи A/RES/79/322 «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконияти нав барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ»-ро қабул кард, ки аз ҷониби Тоҷикистон дар якҷоягӣ бо Қазоқистон, Қирғизистон, Туркманистон ва Узбекистон пешниҳод гардида буд. Дар қатори муқаррароти он таъсиси Маркази минтақавии зеҳни сунъӣ дар шаҳри Душанбе ҷой дорад.
Минбаъд ин мантиқ ба сатҳи универсалӣ бароварда шуд. Бори дигар бо ташаббуси Пешвои миллат Маҷмаи Умумӣ 31 августро ҳамчун Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод эълон намуд, ки аз соли 2027 сар карда, ҳамасола дар ҷаҳон таҷлил хоҳад шуд. Механизми доимии ҷаҳонӣ барои пешбурди рушди бехатар, ҳифзшуда ва боэътимоди зеҳни сунъӣ дар хизмати тамоми инсоният.
Агар ин ташаббусҳоро якҷоя хонем, равиши пайгирона ва хоси муносибат ба корҳои байналмилалӣ намоён мегардад.
Ояндабинӣ. Оби тоза дар соли 1999, пиряхҳо дар соли 2009, зеҳни сунъӣ дар соли 2024 — дар ҳар маврид Ҷумҳурии Тоҷикистон масъаларо пеш аз он ба миён гузошт, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ фаврияти онро эътироф намояд. Ин роҳбарӣ дар маънои аслии он аст: дидани он чи меояд ва аввал амал кардан.
Мувофиқати манфиати миллӣ ва ҷаҳонӣ. Ҳар ташаббус ба масъалае дахл дорад, ки дар он шароити худи Тоҷикистон ба ӯ мавқеи воқеӣ мебахшад. Давлати кӯҳии болооб дар масъалаи об ва пиряхҳо, кишвари энергияи тоза ва аҳолии ҷавон дар масъалаи зеҳни сунъӣ ва дар айни замон ба манфиати тамоми инсоният хизмат менамояд.
Пайгирӣ ва идома. Як қатъномаро ба даст овардан мумкин аст; силсилаи онҳоро, ки давоми бисту панҷ сол нигоҳ дошта ва ба даҳсолаҳо, конфронсҳо ва ниҳодҳо табдил дода шудааст, идомаи истисноии ҳадаф метавон гуфт. Тоҷикистон онро пайваста таъмин намудааст.
Иқтидори баргузорӣ. Душанбе форуми оби тоза, конфронсҳои пайдарпайи об ва конфронси пиряхҳоро мизбонӣ намудааст ва Конфронси соли 2028 оид ба обро мизбонӣ хоҳад кард. Таҳти роҳбарии Сарвари давлат пойтахти Тоҷикистон ба яке аз маконҳои эътирофшудаи ҳамкории байналмилалӣ табдил ёфт.
Собиқаи Ҷумҳурии Тоҷикистон чизи воқеан муҳимро барои низоми байналмилалӣ нишон медиҳад. Қобилияти ташаккули рӯзномаи ҷаҳонӣ ба миқёси иқтисодӣ вобаста нест. Он ба биниш, принсип ва матонат вобаста аст.
Барои мамлакатҳои рӯ ба рушд дар ҳама ҷо ин намунаи руҳбаландкунанда мебошад. Масъалаҳои бузурги замон — об, иқлим, криосфера, волоияти қонун ва акнун зеҳни сунъӣ ба тамоми инсоният тааллуқ доранд ва ҳар давлате, ки омода бошад, пешакӣ фикр кунад ва бо қатъият кор барад, метавонад дар муайян намудани посухи ҷаҳон ба онҳо саҳм гузорад.
Аз Соли байналмилалии оби тоза то Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод- ташаббусҳои Президенти Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон собиқаи барҷастаи хизмат ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ва сарчашмаи ифтихори мардуми Тоҷикистонро ташкил медиҳанд.
Раҷабалӣ ГУЛОВ,
сармутахассиси раёсати зеҳни сунъии Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Source: Khovar News Agency · khovar.tj






