ДУШАНБЕ, 21.11.2026 /АМИТ «Ховар»/. Ҳар миллате, ки роҳи соҳибдавлатиро тай намудааст, дар паҳлуи таърихи пурифтихор, забон ва фарҳанги худ рамзеро дорад, ки ҳастии сиёсию маънавии ӯро дар як нигоҳ таҷассум мекунад. Барои мардуми тоҷик ин рамзи муқаддас — Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст. Ҳар вақте ки се ранги он дар фазои Ватан, дар саҳни созмонҳои байналмилалӣ ва ё дар маросими расмии кишвари хориҷӣ парафшон мегардад, дар пеши назар на танҳо матои серанга, балки таърихи талош барои истиқлол, иродаи сулҳпарварӣ ва орзуи фардои ободи миллат ҷилвагар мешавад.
— Парчам забони бесадои давлат аст. Он дар муносибатҳои байналмилалӣ пеш аз суханронӣ аз соҳибихтиёрии мамлакат хабар медиҳад. Дар назди намояндагии дипломатӣ мавҷудияти давлатро собит месозад ва дар ҳамоишҳои ҷаҳонӣ ҷойгоҳи баробари Тоҷикистонро дар байни дигар миллатҳо ифода мекунад. Аз ин рӯ арҷгузорӣ ба Парчами давлатӣ танҳо эҳсоси ватандӯстӣ нест, он ҳамзамон эҳтиром ба арзишҳои ҳуқуқии давлатдорӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва обрӯи байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.
Парчами давлатии Тоҷикистони соҳибистиқлол 24 ноябри соли 1992 дар Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд баргузор гардид, қабул шуд. Дар ин рӯзи таърихӣ Низомномаи Парчами давлатӣ тасдиқ гардида, шаклу мазмуни яке аз муҳимтарин нишонаҳои давлати навин муайян карда шуд. Барои кишваре, ки дар вазъияти бисёр душвори сиёсӣ қарор дошт, ин танҳо қарори ҳуқуқӣ набуд. Парчам ба аломати зинда нигоҳ доштани давлатдорӣ ва умеди мардум ба сулҳу сарҷамъӣ табдил ёфт.
Аз рӯйдодҳои таъсирбахши Иҷлосияи XVI саҳнаи арҷгузории муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба нахустин Парчами давлатӣ мақоми хос дорад. Раиси Шурои Олӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Парчамро бо эҳтироми амиқ бӯсида, дар назди он сари таъзим фуруд оварданд. Ин амали пурмаъно дар хотираи таърихӣ ҳамчун баёни садоқат ба давлат ва миллати тоҷик ҷой гирифт.
Он саҳнаро бо суханони одӣ баён кардан осон нест. Дар рӯзҳое, ки қалби мардум аз нооромӣ ва нигаронӣ фишурда буд, ҷавонмарде дар назди рамзи соҳибистиқлолии Ватан сар фуруд овард гӯё дар он бӯса меҳри миллионҳо фарзанди Тоҷикистон, ёди гузаштагони давлатсоз ва аҳди нигаҳдории фардои миллат ҷамъ омада буд. Парчам он лаҳза танҳо нишони расмӣ набуд: ба тимсоли умеди модарон, орзуи кӯдакон, интизори гурезагони дур аз Ватан ва хоҳиши самимии мардум барои зиндагии осуда табдил ёфт.
Қимати таърихии ин амал маҳз дар он аст, ки эҳтиром ба рамзи давлатӣ ҳамчун эҳтиром ба тамоми халқу сарзамин мебошад. Бӯсидани Парчам баёнгари ин андеша буд, ки давлатдорӣ вазифаи муқаддас ва ҳифзи шарафи миллӣ масъулияти муштарак аст. Имрӯз низ ҳар шаҳрванде, ки дар назди Парчам бо эҳтиром меистад, бо ҳамин риштаи маънавӣ ба насли бунёдгузори давлати соҳибистиқлол мепайвандад.
Сурхӣ ҷасорату фидокорӣ, сафедӣ покию сулҳ ва сабзӣ ҳаёту шукуфоӣ дар Парчами мо бо тоҷ ва ҳафт ситораи заррин як таркиби хотирмон офаридаанд. Тоҷ ба худшиносии таърихии тоҷикон ва анъанаи давлатдории онҳо ишора мекунад. Ҳафт ситора ба ин симо шукуҳи рамзӣ мебахшад. Дар миёни парчамҳои ҷаҳон маҳз мутаносибии ин се ранг ва нишони заррин ба Парчами Тоҷикистон ҳусни хос мебахшад.
Зебоии парчамҳо рейтинги ягонаи расмии ҷаҳонӣ надорад, зеро он ба завқ, фарҳанг ва эҳсоси ҳар миллат вобаста аст. Бо вуҷуди ин метавон бо ифтихор гуфт, ки Парчами Тоҷикистон аз лиҳози ҳамоҳангии тасвир, маънои таърихӣ ва шинохташавандагии рамзҳояш яке аз намунаҳои ҷолиби парчамшиносӣ мебошад. Барои ҳар тоҷикистонӣ бошад, он пеш аз ҳама зеботарин парчам аст, зеро симои Ватани ӯро таҷассум мекунад.
Дар таърихи муосири Парчами Тоҷикистон соли 2011 мавқеи махсус дорад. 30 августи соли 2011 дар арафаи таҷлили 20-солагии Истиқлоли давлатӣ, дар шаҳри Душанбе Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон ба пояи 165-метра барафрохта шуд. Он замон ин баландтарин пояи мустақили Парчам дар ҷаҳон ба ҳисоб мерафт ва дастовард дар Китоби рекордҳои Гиннес сабт гардид. Андозаи матои Парчам 60 метр дарозӣ ва 30 метр паҳно дошт. Ин рӯйдод таваҷҷуҳи васеи мардум ва меҳмонони хориҷиро ба худ ҷалб намуд.
Муҳим аст, ки ин дастовард дуруст баён шавад. Рекорди соли 2011 ба баландии пояи Парчам тааллуқ дошт, на ба он ки Парчами Тоҷикистон то имрӯз ягона парчами баландтарин дар ҷаҳон аст. Баъдтар дар кишварҳои дигар пояҳои баландтар бунёд гардиданд. Аммо ҳеҷ тағйири рақам арзиши рамзии он рӯйдоди таърихиро кам намекунад. Барои Тоҷикистони ҷавони соҳибистиқлол ин парафшонӣ паёми рӯшан буд. Миллате, ки давраҳои душворро паси сар кард, ба ояндаи худ бо сарбаландӣ менигарад.
Пояи Парчам дар пойтахт танҳо як иншооти муҳандисӣ нест, он макони таҷлили рӯйдодҳои муҳими давлатӣ, ҷалби меҳмонон, муаррифии пойтахт ва тарбияи ҳисси худшиносӣ шудааст. Ҳар аксе, ки сайёҳ аз назди он ба кишварҳои дигар мебарад, дар амал ба як воситаи муаррифии Тоҷикистон табдил меёбад. Ҳамин гуна рамзҳои шинохташаванда ба рушди симои мусбати мамлакат дар фазои байналмилалӣ кумак мекунанд.
Дар муқаррароти дипломатӣ Парчам танҳо ороиши толори музокира нест. Ҳузури он дар назди намояндагиҳои Тоҷикистон дар хориҷ, дар мулоқотҳои сарони давлатҳо ва дар ҳамоишҳои бисёрҷониба маънои ҳуқуқию сиёсӣ дорад. Он нишони намояндагии расмӣ, соҳибихтиёрии давлат ва баробарии мақоми иштирокчиён аст. Вақте ду парчам дар канори ҳам гузошта мешаванд, ин манзара ҳамчун аломати эҳтироми мутақобил ва омодагӣ ба гуфтугӯ дарк мегардад.
Аз ин нигоҳ ҳар сафири тоҷик, ҳар муҳаққиқе, ки дар конференсияи хориҷӣ сухан мегӯяд, ҳар варзишгаре, ки Парчамро боло мебарад ва ҳар донишҷӯе, ки кишвари худро сазовор муаррифӣ мекунад, саҳмгузори эътибори байналмилалии Ватан аст.
Ҷумҳурии Тоҷикистон 2 марти соли 1992 ба узвияти Созмони Милали Муттаҳид пазируфта шуд. Ин воқеа яке аз қадамҳои асосӣ дар роҳи эътирофи байналмилалии давлати ҷавон буд. Бояд фарқияти таърихиро низ дар назар дошт. Узвият ба Созмони Милали Муттаҳид чанд моҳ пеш аз қабули Парчами имрӯзаи Тоҷикистон сурат гирифтааст. Аммо баъд аз моҳи ноябри соли 1992 маҳз се ранги сурху сафеду сабз бо тоҷу ҳафт ситора нишони муосири мамлакат дар майдонҳои дипломатӣ гардид.
Парафшонии Парчами Тоҷикистон дар муҳити Созмони Милали Муттаҳид аз як ҳақиқати арзишманд дарак медиҳад. Ҳар давлат, сарфи назар аз бузургӣ ё хурдии қаламрав, ҳаққи соҳибихтиёрӣ, овоз ва иштироки баробар дар баррасии масъалаҳои ҷаҳониро дорад. Барои миллате, ки истиқлоли худро нав ба даст оварда буд, ҷой гирифтан дар канори парчамҳои дигар давлатҳои ҷаҳон нишонаи пазируфта шудан ба ҷомеаи байналмилалӣ ва оғози марҳилаи нави масъулият буд.
Таърихи нави Тоҷикистон бо таҷрибаи сулҳофарӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Равандҳои музокироти байни тоҷикон, ки бо иштироки шарикони байналмилалӣ сурат гирифтанд, 27 июни соли 1997 ба имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ анҷомиданд. Ин дастовард нишон дод, ки роҳи ҳалли ихтилофот аз гуфтугӯ, гузашт ва дарёфти манфиати умумимиллӣ мегузарад. Маҳз сулҳ замина фароҳам овард, ки Тоҷикистон муносибатҳои хориҷиро васеъ намуда, дар масъалаҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ фаъолтар иштирок кунад.
Парчами давлатӣ дар ин раванди таърихӣ ба як нуқтаи маънавии пайвасткунанда табдил ёфт. Он метавонад болои сари ҳар шаҳрванди Тоҷикистон сарфи назар аз минтақа, забони гуфтугӯ ё ҷаҳонбинии ӯ парафшон бошад. Ваҳдати миллӣ дар муносибатҳои байналмилалӣ низ сармояи арзишманд аст. Шарикони хориҷӣ ба кишваре бештар эътимод мекунанд, ки барои субот, иҷрои уҳдадориҳо ва ҳамкории дарозмуддат талош дорад.
Имрӯз Тоҷикистон сиёсати хориҷии худро дар заминаи муколама, ҳамкории мутақобилан судманд ва эҳтиром ба ҳуқуқи байналмилалӣ пеш мебарад. Парчам дар чунин муколама на танҳо рамзи манфиатҳои миллӣ, балки нишони омодагӣ ба ҳалли мушкилот бо роҳҳои осоишта, густариши робитаҳои фарҳангӣ ва таҳкими дӯстӣ байни халқҳо мебошад.
Агар Парчам симои намоёни давлати мо бошад, ташаббусҳои созандаи байналмилалӣ мазмуни нуфузи онро муайян мекунанд. Тоҷикистон дар масъалаҳои об, ҳифзи пиряхҳо ва тағйирёбии иқлим аз ҷумлаи давлатҳое мебошад, ки масъалаҳои ҳаётан муҳими минтақа ва ҷаҳонро пайваста ба минбари созмонҳои байналмилалӣ мебарад. Ин самт аз доираи манфиатҳои як давлат берун рафта, бо амнияти озуқаворӣ, энергетика, рушди устувор ва зиндагии наслҳои оянда алоқаманд аст.
Бо ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомали Раҳмон Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид соли 2003-ро «Соли байналмилалии оби тоза», солҳои 2005–2015-ро Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт», соли 2013-ро «Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об» ва солҳои 2018–2028-ро Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» эълон намуд. Ин иқдомҳо нишон медиҳанд, ки кишвари дорои захираҳои муҳими обию пиряхӣ метавонад дар пешниҳоди масъалаҳои мубрами сайёра нақши ташаббускор дошта бошад.
Соли 2023 Тоҷикистон якҷо бо Подшоҳии Нидерланд ҳамраисии Конфронси Созмони Милали Муттаҳид оид ба обро ба уҳда дошт. Дар идомаи ин рӯзномаи ҷаҳонӣ соли 2025 бо қарори Маҷмаи Умумии СММ «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» эълон ва 21 март Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо муқаррар гардид. Дар шаҳри Душанбе аз 29 то 31 майи соли 2025 Конференсияи байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо баргузор шуд. Ин рӯйдодҳо масъалаҳои марбут ба обу иқлимро ба меҳвари ҳамкории бисёрҷониба табдил доданд.
Ҳангоми чунин ҳамоишҳо Парчами Тоҷикистон дар канори парчамҳои кишварҳои иштирокчӣ парафшон мешавад. Аммо маънои амиқтари ин манзара дар он аст, ки Тоҷикистон на танҳо мизбони нишаст, балки пешниҳодкунандаи ҳалли масъалаи муштараки инсоният мебошад. Эътибори байналмилалӣ маҳз аз пайванди рамз ва амал ба вуҷуд меояд. Эҳтиром ба Парчам бо ташаббуси воқеӣ, иҷрои уҳдадориҳо ва натиҷаи судманд қувват мегирад.
Ин таҷриба дар муносибат бо ҳамсояҳо низ аҳамияти калон дорад. Обу пиряхҳо, гардиши мол, роҳҳои нақлиёт, таъмини амнияти сарҳадӣ, ҳифзи муҳити зист ва робитаҳои мардумӣ масъалаҳое мебошанд, ки бе ҳамдигарфаҳмӣ ҳал намешаванд. Тоҷикистон бо густариши муколамаи минтақавӣ метавонад дар тақвияти фазои эътимод ва ҳамкории созанда саҳмгузор бошад.
Дар ҷаҳони муосир нуфузи давлат танҳо бо маросимҳои расмӣ ё суханрониҳои баланд муайян намешавад. Сифати таҳсилот, дастовардҳои илмӣ, обрӯи донишгоҳҳо, навовариҳои технологӣ, фарҳанги муошират ва робитаҳои инсонӣ низ симои байналмилалии давлатро шакл медиҳанд. Аз ин рӯ Парчами Тоҷикистон бояд дар фазои дониш ва эҷодкорӣ ҳамон қадар бо ифтихор муаррифӣ шавад, ки дар назди биноҳои давлатӣ ва минбарҳои дипломатӣ парафшон аст.
Барои муассисаҳои таҳсилоти олӣ ин вазифа мазмуни амалӣ дорад. Таҳкими ҳамкориҳо бо донишгоҳҳои хориҷӣ, ташкили барномаҳои муштараки таълимӣ, табодули академии донишҷӯёну омӯзгорон, нашри таҳқиқоти босифат ва татбиқи лоиҳаҳои байналмилалӣ. Вақте муҳаққиқи тоҷик бо натиҷаи илмии арзанда дар конфронси ҷаҳонӣ ҳузур меёбад, ӯ дар баробари муаррифии кори худ обрӯи илми тоҷикро низ боло мебарад.
Ҳамин тавр аз ҳар озмоишгоҳ, синфхона ва маркази таҳқиқотӣ метавонад роҳи нави шинохти Тоҷикистон оғоз ёбад.
Ҷавонон бояд дарк кунанд, ки эҳтиром ба Парчам танҳо дар лаҳзаи садо додани Суруди миллӣ маҳдуд намешавад. Он бо забондонӣ, масъулиятшиносӣ, меҳнати ҳалол, навоварӣ, ҳифзи табиат, донистани таърих ва рафтори шоиста дар дохилу хориҷи кишвар идома меёбад. Ҳар комёбии донишҷӯи тоҷик дар олимпиадаи байналмилалӣ, ҳар созишномаи судманди илмӣ ва ҳар ташаббуси ҷавонон метавонад саҳифаи тозае ба эътибори давлатии мо зам кунад.
Рӯзи Парчами давлатӣ фурсати андеша низ ҳаст. Оё мо танҳо ба зебоии Парчам менигарем ё барои баланд мондани обрӯи он ҳар рӯз саҳм мегузорем? Посух дар амалҳои мост. Дипломат бо ҳимояи манфиатҳои миллӣ, омӯзгор бо тарбияи насли соҳибмаърифат, олим бо кашфиёт, соҳибкор бо фаъолияти масъулона ва ҳар шаҳрванд бо эҳтиром ба қонун метавонад шарафи ин рамзи муқаддасро афзун созад.
Имрӯз, вақте ба се ранги Парчами Тоҷикистон менигарем, дар он ҳам 24 ноябри соли 1992 ва лаҳзаи таърихии арҷгузорӣ ба нахустин Парчам, ҳам парафшонии пуршукуҳи соли 2011, ҳам рӯзҳои ба даст омадани сулҳу ваҳдат ва ҳам минбарҳои байналмилалиеро мебинем, ки аз онҳо садои Тоҷикистон шунида мешавад. Парчам пайванди дирӯз, имрӯз ва фардои мост. Бигзор ин рамзи соҳибистиқлолӣ ҳамеша бар фарози Тоҷикистони азиз парафшон бошад ва ҳар як дастоварди нави илмӣ, фарҳангӣ ва дипломатӣ эътибори онро дар ҷаҳон боз ҳам баландтар бардорад!
Бахтиёр МАҲМАДАЛӢ,
ректори Донишкадаи байналмилалии Хуҷанди
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон,
профессор, узви вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон
АКС: АМИТ «Ховар»
Манбаъ: АМИТ «Ховар» · khovar.tj






