РОҲИ ОҲАНИ ТОҶИКИСТОН – МАСИРИ ТАЪРИХ ВА РАМЗИ ПЕШРАФТИ НАҚЛИЁТИ МИЛЛӢ

Роҳи оҳан яке аз соҳаҳои муҳимми низоми нақлиётӣ ба шумор рафта, дар рушди иқтисодиёт, густариши робитаҳои байни минтақаҳо ва таҳкими муносибатҳои тиҷоративу иҷтимоӣ нақши назаррас дорад. 

Роҳи оҳани Тоҷикистон бо марҳилаҳои муҳимми ташаккули инфрасохтори нақлиётии кишвар пайванди ногусастанӣ дошта, таҷассумгари талошҳои чандин насл дар роҳи ободонӣ ва пешрафти мамлакат мебошад. Имрӯз низ роҳи оҳан ҳамчун яке аз воситаҳои муҳимми интиқоли мусофирон ва борҳо дар таъмини робитаҳои дохилӣ ва байналмилалии Тоҷикистон мавқеи хосса дорад.

Таърихи роҳи оҳан дар ҳудуди Тоҷикистони имрӯза ба охири асри XIX рост меояд. Соли 1897 хатти роҳи оҳани Урсатевская – Андиҷон тавассути қисмати шимолии кишвар гузаронида шуда, Хуҷандро бо шабакаи роҳи оҳани Империяи Русия пайваст намуд. Ин рӯйдод барои густариши робитаҳои нақлиётӣ ва иқтисодии минтақа аҳаммияти муҳим дошт. Соли 1907 бошад, марҳилаи аввали роҳи оҳани тангбарои Сулюкта, ки асосан барои интиқоли ангишт пешбинӣ шуда буд, мавриди истифода қарор гирифт.

Дар солҳои минбаъда шабакаи роҳи оҳан тадриҷан васеъ гардид. Солҳои 1926-1930 хатти Тирмиз – Душанбе – Янги-Бозор (Ваҳдат) сохта шуда, барои беҳтар гардидани робитаҳои нақлиётӣ миёни минтақаҳои кишвар замина фароҳам овард. Соли 1938 дар шимоли ҷумҳурӣ хатти Қонибодом – Шӯроб ба истифода дода шуд. Ҳамчунин дар солҳои 1930 роҳи оҳани тангбарои Душанбе – Панҷи Поён ва соли 1950 хатти Қӯрғонтеппа – Кӯлоб бунёд гардиданд. Баъдтар дар солҳои 1960-1970 хатти нави Тирмиз – Қӯрғонтеппа – Ёвон ба истифода дода шуд. Бо вуҷуди тағйироти минбаъда дар низоми нақлиётӣ, ин марҳилаҳо дар таърихи рушди роҳи оҳани кишвар ҷойгоҳи муҳим доранд.

Бо ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва таҳкими робитаҳои байни минтақаҳо аҳаммияти боз ҳам бештар пайдо намуд. Соли 1999 хатти роҳи оҳани Қӯрғонтеппа – Кӯлоб ба истифода дода шуд, ки ҳамчун яке аз хатҳои бунёдгардида дар даврони соҳибистиқлолӣ дар таърихи роҳи оҳани Тоҷикистон мавқеи махсус дорад. Моҳи марти соли 2009 сохтмони хатти Ваҳдат – Ёвон оғоз ёфта, 24 августи соли 2016 ба истифода дода шуд. Ифтитоҳи ин хат барои беҳтар намудани робитаҳои нақлиётӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои нави ҳаракати қаторҳо аҳаммияти муҳим дошт.

Дар низоми нақлиётии Тоҷикистон Корхонаи воҳиди давлатии «Роҳи оҳани Тоҷикистон» ҳамчун оператори асосии соҳа фаъолият менамояд. Шабакаи роҳи оҳан аз қисматҳои ҷудогона иборат буда, тавассути хатҳои асосӣ ва шохаҳои пайвасткунанда робитаи минтақаҳои гуногуни ҷумҳуриро таъмин менамояд. Роҳи оҳан ҳамчунин барои интиқоли борҳо, аз ҷумла маҳсулоти саноатӣ ва кишоварзӣ, мусофиркашонӣ ва густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ бо кишварҳои ҳамсоя хизмат мекунад.

Дар соҳаи мусофиркашонӣ низ роҳи оҳан мавқеи муҳим дорад. Тибқи маълумот дар қатори хатсайрҳои байнишаҳрӣ ва байналмилалӣ қаторҳои Душанбе – Москва, Кӯлоб – Москва, Хуҷанд – Москва ва Хуҷанд – Саратов фаъолият мекарданд. Ҳамзамон, хатсайрҳои маҳаллӣ, аз ҷумла Душанбе – Қонибодом ва Қӯрғонтеппа – Қонибодом, робитаи мусофиронро байни минтақаҳо таъмин менамуданд. Пас аз ба истифода додани хатти Ваҳдат – Ёвон ҳаракати қаторҳои нави маҳаллӣ дар хатсайрҳои Душанбе – Кӯлоб ва Душанбе – Шаҳритӯс низ оғоз гардид. Ин маълумот марҳилаи муайяни рушди соҳаи мусофиркашониро инъикос мекунад.

Роҳи оҳан воситаи ҳаракат, ҷузъи муҳими инфрасохтори иқтисодии кишвар мебошад. Фаъолияти он барои интиқоли мунтазами молу маҳсулот, рушди савдо, фароҳам овардани ҷойҳои корӣ ва таҳкими робитаҳои иқтисодии байни минтақаҳо мусоидат мекунад. Дар баробари ин, таърихи бунёди хатҳои роҳи оҳан нишон медиҳад, ки рушди соҳа ба нақшагирии дарозмуддат, сармоягузорӣ ва такмили пайвастаи инфрасохтор вобастагии зич дорад.

Барои ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе соҳаи роҳи оҳан ҳамчун бахше аз муҳити нақлиётӣ ва иқтисодии пойтахт аҳаммияти хосса дорад. Пойтахт маркази муҳимми ҳаракати мусофирон, интиқоли борҳо ва ҳамоҳангсозии робитаҳои нақлиётӣ буда, фаъолияти соҳаҳои гуногуни инфрасохторӣ ба рушди устувори он мусоидат менамояд. Дар ин замина, ҳифзи иншооти нақлиётӣ, риояи қоидаҳои бехатарӣ ва баланд бардоштани фарҳанги истифодаи воситаҳои нақлиёт аз омилҳои муҳимми таъмини ҳаракати муназзам ва бехатари шаҳрвандон ба шумор мераванд.

Ҳамин тариқ, роҳи оҳани Тоҷикистон роҳи тулонии таърихиро тай намуда, аз хатҳои нахустини охири асри XIX то шабакаи муосири нақлиётӣ марҳилаҳои муҳимми рушдро паси сар кардааст. Ин соҳа дар таҳкими робитаҳои дохиливу хориҷӣ, рушди иқтисодиёт ва таъмини ниёзҳои аҳолӣ саҳми назаррас мегузорад. Омӯзиши таърихи он имкон медиҳад, ки аҳаммияти инфрасохтори нақлиётӣ дар пешрафти давлат ва ҷомеа амиқтар дарк гардида, барои рушди минбаъдаи он таваҷҷуҳи бештар зоҳир карда шавад.